Službeni glasnik BiH, broj 71/26
Ovaj akt nije unešen na bosanskom jeziku.
Na osnovu člana 61. stav (2) i člana 99. stav (3) Zakona o upravi ("Službeni glasnik BiH", br. 32/07, 102/09 i 72/17), a u vezi sa članom 13. stav (2) tačka j) i članom 16. stav (1) Pravilnika o sistemu obaveznog označavanja (markiranja) tečnih naftnih goriva ("Službeni glasnik BiH", broj 3/26), ministar vanjske trgovine i ekonomskih odnosa Bosne i Hercegovine donosi
UPUTSTVO
ZA KORIŠTENJE, PODEŠAVANJE I ODRŽAVANJE OPREME ZA ODREĐIVANJE KONCENTRACIJE MARKERA U TEČNIM NAFTNIM GORIVIMA
Član 1.
(Predmet)
Ovim uputstvom uređuju se korištenje, podešavanje, kontrola ispravnosti i održavanje opreme koja se koristi za određivanje prisustva i koncentracije markera u tečnim naftnim gorivima u okviru sistema obaveznog označavanja (markiranja) tečnih naftnih goriva u Bosni i Hercegovini.
Član 2.
(Priprema stručnog i tehničkog sadržaja)
Stručni i tehnički sadržaj ovog uputstva, uključujući tehničke postupke i pravila korištenja, podešavanja kontrole ispravnosti i održavanja opreme sadržane u Prilogu 1, pripremila je organizacija koja vrši uslugu markiranja, u skladu sa članom 13. stav (2) tačka j) Pravilnika.
Član 3.
(Oprema za određivanje koncentracije markera)
(1) Oprema iz člana 1. ovog uputstva obuhvata:
a) mobilni uređaj za mjerenje koncentracije markera na terenu u bezolovnim motornim benzinima i dizel gorivu (LSX); i
b) laboratorijski (forenzički) uređaj za mjerenje koncentracije markera u bezolovnim motornim benzinima i dizel gorivu (MSX).
(2) Oprema iz stava (1) ovog člana koristi se u skladu sa njenom namjenom, tehničkim karakteristikama, propisanim postupcima rada i pravilima kontrole kvaliteta utvrđenim ovim uputstvom i njegovim Prilogom 1.
Član 4.
(Način korištenja i održavanja opreme)
(1) Lica koja rukuju opremom iz člana 3. ovog uputstva dužna su postupati u skladu sa tehničkim postupcima i pravilima utvrđenim u Prilogu 1 ovog uputstva.
(2) Postupci korištenja opreme obuhvataju, u zavisnosti od vrste uređaja, pripremu i ispitivanje uzoraka, evidentiranje podataka, provjeru ispravnosti uređaja, kontrolu kvaliteta, podešavanje, transport i održavanje opreme.
(3) Oprema se ne smije koristiti za ispitivanje uzoraka ako se prilikom provjere ili verifikacije utvrdi da ne ispunjava propisane zahtjeve za pravilan i pouzdan rad.
Član 5.
(Tehnički postupci)
(1) Detaljan opis opreme, način rukovanja, postupci ispitivanja uzoraka, podešavanja, provjere ispravnosti, kontrole kvaliteta i održavanja opreme sadržani su u Prilogu 1 - Tehničko uputstvo za korištenje, podešavanje i održavanje opreme za određivanje koncentracije markera u tečnim naftnim gorivima.
(2) Prilog 1 iz stava (1) ovog člana čini sastavni dio ovog uputstva.
Član 6.
(Stupanje na snagu)
Ovo uputstvo stupa na snagu danom objave u "Službenom glasniku BiH".
PRILOG 1
Sadržaj
TEHNIČKO UPUTSTVO ZA KORIŠTENJE, PODEŠAVANJE I ODRŽAVANJE OPREME ZA ODREĐIVANJE KONCENTRACIJE MARKERA U TEČNIM NAFTNIM GORIVIMA
1.1 Mobilni uređaj za mjerenje koncentracije markera na terenu u bezolovnim motornim benzinima i dizel gorivu
1.1.1 Prikaz rezultata
1.1.2 Neophodna oprema i potrošni materijal
1.1.3 Rukovanje uređajem
1.1.4 Podešavanje i kontrola kvaliteta
1.1.5 Transport
1.1.6 Održavanje
1.2 Laboratorijski (forenzički) uređaj za mjerenje koncentracije markera u bezolovnim motornim benzinima i dizel gorivu
1.2.1 Neophodna oprema, hemikalije i pribor
1.2.2 Priprema kalibracione krive
1.2.3 Priprema uzoraka i provođenje interne kontrole kvaliteta
1.2.4 Rukovanje uređajem i ispitivanje uzoraka
1.2.5 Održavanje uređaja
TEHNIČKO UPUTSTVO ZA KORIŠTENJE, PODEŠAVANJE I ODRŽAVANJE OPREME ZA ODREĐIVANJE KONCENTRACIJE MARKERA U TEČNIM NAFTNIM GORIVIMA
1. OPREMA ZA ODREĐIVANJE KONCENTRACIJE MARKERA U TEČNIM NAFTNIM GORIVIMA
Određivanje prisustva i koncentracije markera u tečnim naftnim gorivima ostvaruje se korištenjem različite opreme i uz pomoć metodologija koje programu markiranja pružaju najveću moguću sigurnost. Oprema koja se koristi u programu obilježavanja (markiranja) tečnih naftnih goriva u Bosni i Hercegovini obuhvata terenski uređaj LSX i laboratorijski (forenzički) uređaj MSX.
1.1 Mobilni uređaj za mjerenje koncentracije markera na terenu u bezolovnim motornim benzinima i dizel gorivu
Mobilni uređaj LSX detektuje jednu komponentu dvokomponentnog markera koji se koristi za markiranje tečnih naftnih goriva koja se uvoze, proizvode, odnosno stavljaju u promet u Bosni i Hercegovini. Ovaj uređaj odmah po uzorkovanju na terenu omogućava brzu identifikaciju i određivanje količine jedne (terenske) komponente markera.
Rad uređaja LSX zasniva se na jedinstvenom svojstvu fluorescencije jedne komponente markera, koje se utvrđuje tehnikom fluorescentne spektroskopije. Uređaj LSX koristi specijalizovan sistem pobudnih lasera, filtriranja svjetlosti i detektovanja putem prilagođene optoelektronike. Kada uređaj registruje signal koji emituje marker, unutrašnji softver koristi složene algoritme kako bi razložio signal, detektovao marker i odredio količinu markera u uzorku. Uprkos svim ovim složenim operacijama, ovaj terenski uređaj jednostavan je za upotrebu.
Testiranje uzoraka jednostavan je proces koji se izvodi u nekoliko koraka i traje manje od jednog minuta. Osnovna namjena ovog uređaja je indikacija prisustva markera na terenu.
1.1.1 Prikaz rezultata
a) Rezultat - Zadovoljava
a. 90% ≤ Koncentracija markera u tečnom naftnom gorivu ≤ 110%
b. Na ekranu: zeleno tj. "Zadovoljava"
b) Rezultat - Ne Zadovoljava
a. Koncentracija markera u tečnom naftnom gorivu < 90%
b. Na ekranu: crveno tj. "Ne zadovoljava"
c) Rezultat - Potrebna MSX analiza zelenom bojom
a. Koncentracija markera u tečnom naftnom gorivu > 110%
b. Na ekranu: "Potrebna analiza na MSX uređaju" zelenom bojom
d) Rezultat - Potrebna MSX analiza žutom bojom
a. Koncentracija markera u tečnom naftnom gorivu nije određena jer je uzorak izvan softverskog modela uređaja
b. Na ekranu: "Potrebna analiza na MSX uređaju" žutom bojom
Postupak kontrole prisustva i koncentracije markera u tečnim naftnim gorivima je opisan u Upustvu za markiranje tečnih naftnih goriva.
1.1.2 Neophodna oprema i potrošni materijal
Za testiranje uzoraka tečnih naftnih goriva uz pomoć uređaja LSX, neophodno je sljedeće:
1. Uređaj LSX
2. Viale od 5ml za uzorke
3. Plastične pipete od 3ml ili 5ml za jednokratnu upotrebu za prijenos uzoraka
1.1.3 Rukovanje uređajem
Pridržavati se sljedeće procedure za rukovanje uređajem:
1. Uzeti praznu vialu za uzorak
2. Napuniti vialu tečnim naftnim gorivom do grlića i čvrsto zavrnuti poklopac
3. Temeljno obrisati vialu čistom tkaninom kako bi se uklonili svi otisci prstiju i ostaci tečnih naftnih goriva
4. Ubaciti vialu u komoru za uzorke i zatvoriti poklopac uređaja
5. Na tabletu (laptopu), pokrenuti aplikaciju za kontrolu uređaja i testiranje uzoraka. Unijeti korisničko ime i lozinku
6. U aplikaciji odabrati opciju "Novi uzorak", a potom izabrati i vrstu tečnih naftnih goriva
7. Unijeti sve podatke koje softver zahtijeva o evidentiranju uzorka
8. Popuniti sva obavezna, i po potrebi, dodatna polja prikazana u softveru prije pokretanja analize
9. Kada je analiza gotova (približno za 30 sekundi), rezultat će se pojaviti na tabletu
10. Rezultat se prikazuje na sljedeći način:
a) "Zadovoljava" (ispisano zelenom bojom)
b) "Ne zadovoljava" (ispisano crvenom bojom)
c) "Potrebna MSX analiza" (ispisano zelenom bojom)
d) "Potrebna MSX analiza" (ispisano žutom bojom)
1.1.4 Podešavanje i kontrola kvaliteta
Uređaj LSX podešen je od strane proizvođača. Podešavanje se vrši na osnovu spektralnih karakteristika tečnih naftnih goriva u Bosni i Hercegovini. Uređaj se podešava putem algoritamskih modela softvera tako da prepoznaje spektralni otisak tečnih naftnih goriva. Ovaj otisak prepoznaje se kao pozadinski signal i filtrira se kroz softver uređaja LSX kako bi se signal markera lakše prepoznao i preciznije izmjerio. Kako bi se osiguralo da svi uređaji budu adekvatno podešeni vrše se stalne revizije rezultata testiranja dobijenih upotrebom ovog uređaja.
Provjera pravilnog rada analizatora vrši se pomoću verifikacionih standarda kako bi se potvrdilo da uređaj pravilno funkcioniše i daje pouzdane rezultate. Verifikacija se obavezno provodi prije početka ispitivanja i nakon završetka ispitivanja, čime se potvrđuje ispravnost rada analizatora tokom cijelog procesa analize. U skladu sa pravilima ugrađenim u softver, verifikacija se može zahtijevati i u drugim slučajevima, uključujući periodične provjere tokom rada uređaja. Ukoliko verifikacija pokaže odstupanja od propisanih vrijednosti, uređaj se ne smije koristiti za analizu uzoraka dok se ne izvrši servisiranje, ponovno podešavanje ili zamjena uređaja.
1.1.5 Transport
Uređaj LSX transportuje se u prenosivom koferu. Da bi se uređaj koristio, treba ga jednostavno izvaditi iz kofera i dozvoliti mu da se stabilizuje. Uređaj radi na baterije.
1.1.6 Održavanje
Održavanje uređaja ograničeno je na svakodnevno čišćenje spoljašnjosti uređaja mekom tkaninom (ne treba koristiti nikakva sredstva za čišćenje niti hemikalije) kako bi se uklonila zemlja, prašina ili bilo kakve nečistoće. Prije upotrebe, korisnici treba da izvrše vizuelnu kontrolu uređaja kako bi se ustanovilo postojanje vidljivih oštećenja, poput pukotina, tastera koji nedostaju ili udubljenja. One uređaje na kojima se utvrde vidljiva oštećenja treba vratiti Organizaciji koja vrši uslugu markiranja u Bosni i Hercegovini radi daljeg pregleda i utvrđivanja pogodnosti za korištenje.
Nikakav prenos tečnih naftnih goriva (npr. sipanje u vialu za uzorke) ne treba vršiti iznad uređaja kako bi se osiguralo da, u slučaju prosipanja, tečno naftno gorivo ne dođe u dodir sa uređajem.
Izuzev u slučajevima postavljanja i uklanjanja viale sa uzorkom, poklopac komore za uzorke uvijek treba da bude zatvoren.
Nakon upotrebe na terenu, uređaj LSX treba priključiti na dostupan izvor naizmjenične struje kako bi se baterija napunila. Kako bi se istrošena baterija u potpunosti napunila, potrebno je najmanje šest časova.
1.2 Laboratorijski (forenzički) uređaj za mjerenje koncentracije markera u bezolovnim motornim benzinima i dizel gorivu
Laboratorijski (forenzički) uređaj MSX identifikuje i mjeri koncentraciju druge (forenzičke) komponente dvokomponentnog markera koji se koristi za markiranje tečnih naftnih goriva koja se uvoze, proizvode, odnosno stavljaju u promet u Bosni i Hercegovini.
Metoda se zasniva na simultanoj indentifikaciji i kvantifikaciji markera masenim spektrometrom nakon razdvajanja na kapilarnoj koloni. Akvizicija podataka vrši se u SIM modu.
1.2.1 Neophodna oprema, hemikalije i pribor
Za rad uređaja koriste se:
1. Kerozin (koji isporučuje Authentix)
2. Kalibracioni standard CAL1
3. Kalibracioni standard CAL2
4. Kalibracioni standard CAL3
5. Kalibracioni standard CAL4
6. Kalibracioni standard CC
7. Kontrolni standard QC
8. Interni standard ISTD
9. Instrument Blank IB
10. MSX 2000 (GC-MS)
11. Boca sa helijumom sa odgovarajućim regulatorom pritiska
12. GC autosempler
13. Softver za akviziciju i obradu podataka
14. GC kapilarna kolona
15. Dispenzer za interni standard
16. Dispenzer za kerozin
17. Automatske pipete
18. Viale 2 cm
3 sa pratećim čepovima
19. Viale 5 cm
3 sa pratećim čepovima
20. Pipeta sa pozitivnim potiskom
21. Laboratorijski Informacioni Sistem Za Upravljanje Podacima (LIMS)
22. Umetak za vialu od 5 cm
323. Transfer pipete
24. Osnovna oprema za sigurnost u laboratoriji
Napomena: Kalibracioni standardi CC, QC, IB i interni standard pripremljeni su u laboratoriji Authentix-a, akreditovanoj prema standardima ISO/IEC 17025 i ISO/IEC 17034. Navedeni standardi - certificirani referentni materijali dostavljaju se uz certifikate o analizi izdate u skladu sa zahtjevima standarda ISO/IEC 17025 i 17034.
1.2.2 Priprema kalibracione krive
Za kalibracionu krivu koristi se pet kalibracionih nivoa - certificiranih referentnih materijala. Rastvori za kalibraciju pripremaju se od kalibracionih standarda u laboratoriji u Bosni i Hercegovini, međutim, QC standard priprema i šalje proizvođač spremnog za upotrebu i pomoću njega se potvrđuje ispravna kalibracija.
1.2.3 Priprema uzoraka i provođenje interne kontrole kvaliteta
Za potrebe provođenja interne kontrole pripremaju se sljedeći reagensi:
1. DB (Double Blank),
2. IB (Instrument Blank)
3. CC (Calibration Control)
4. QC (Quality Control)
DB (Double Blank) priprema se doziranjem kerozina u viale od 2 cm
3.
IB (Instrument Blank) priprema se doziranjem kerozina i internog standarda ISTD u viale od 5 cm
3, iz kojih se nakon homogenizacije transferuje u viale od 2 cm
3.
QC (Quality Control) certificirani referentni materijal koji se isporučuje spreman za upotrebu i kao takav se sipa u viale od 2 cm
3.
CC (Calibration Control) i radni uzorci pripremaju se doziranjem istih u viale od 5 cm
3. Nakon toga se u iste viale doziraju kerozin i interni standard. Nakon homogenizacije CC i radni uzorci se takođe transferuju u viale od 2 cm
3. U cilju ocjene ispunjenja zahtjeva za ponovljivost metode, radni uzorci se pripremaju u dvije probe.
1.2.4 Rukovanje uređajem i ispitivanje uzoraka
1. U cilju verifikacije ispravnosti uređaja uraditi Tune evaluation provjeru preko softvera uređaja.
2. Nakon pozitivnih rezultata verifikacije postaviti viale sa uzorcima i reagensima za provođenje interne kontrole kvaliteta na numerisane pozicije GC autosamplera.
3. Koristeći softver ispisati sekvencu za rad uređaja.
4. Započeti analizu.
Po završetku analize i prikupljanja podataka, softver uređaja izvršiće obradu rezultata. Nakon ispitivanja radnih uzoraka, rezultati se prenose u izvještaje i vrši se kontrola ispunjenosti zahtjeva interne kontrole.
1.2.5 Održavanje uređaja
1.2.5.1. Održavanje koje provodi osoblje laboratorije u Bosni i Hercegovini
2. Pražnjenje Waste viala, pranje i punjenje Wash viala autosamplera provodi se najčešće jednom sedmično, preporučeno ponedjeljkom u skladu sa originalnim uputstvom proizvođača opreme (How to Rinse and Replenish Rinse and Wash Vials - Authentix Guide).
3. Zamjena septe vrši se dnevno ili po potrebi ukoliko na to ukažu Tune, rezultati interne kontrole i/ili druge hromatografske anomalije. Zamjena se vrši u skladu sa originalnim uputstvom proizvođača opreme (How to change a septa - Authentix Guide).
4. Zamjena linera vrši se sedmično ili po potrebi ukoliko na to ukažu rezultati interne kontrole i/ili druge hromatografske anomalije. Zamjena se vrši u skladu sa originalnim uputstvom proizvođača opreme (Changing the Inlet Liner - Authentix Guide).
1.2.5.2. Održavanje koje provodi isporučilac opreme
1. Preventivno održavanje i funkcionalnu provjeru opreme, svaka četiri mjeseca, provodi servisno osoblje proizvođača markera - Authentix Inc USA. Rezultati provjere sa ocjenom usaglašenosti dostavljaju se rukovodiocu laboratorije i čuvaju se uz kartone predmetne opreme.
2. Interventno održavanje, takođe provodi servisno osoblje proizvođača markera - Authentix Inc USA.
